To znaczy czułem, że jestem tu sam. Od czasu do czasu dochodziły do mnie jakieś chroboty, drobne stukania, szurania i skrzypnięcia, lecz były poza moim poziomem, gdzieś wysoko, czyli w innej przestrzeni, a jeśli w innej, to nie w mojej, a więc nie dotyczyły bezpośrednio mojego stanu. Kanał był wąski i wilgotny, ale coraz lepiej radziłem sobie ze swoim ciałem, a przeciskanie się sprawiało mi dużą przyjemność (skąd wiedziałem, co to przyjemność?). W końcu szczelina rozszerzyła się, poczułem muśnięcie dziwnie włosowatej struktury i po plecach przebiegł mi dreszcz. Moja powłoka grzbietowa nagle napięła się i stwardniała. Podniosłem rzęsistą konstrukcję i zobaczyłem, tak, zobaczyłem - w tej sekundzie poczułem, że mogę już patrzeć przez dość wypukłe oczy - że to okrągła, gładka i śliska powłoka z ciemniejszym, dość matowym i jajowatym, zdecydowanie nieruchomym środkiem. A więc tu się urodziłem – pomyślałem – w magicznej szklanej kuli.

Moja wąska i spłaszczona głowa zaopatrzona w dobrze rozwinięty aparat gębowy typu gryzącego, znajdowała się na dość ruchliwym odcinku szyjnym, który to obracał się mimowolnie w poszukiwaniu źródła energii. Postanowiłem iść dalej, gdziekolwiek, byle znaleźć żywność. Mój pancerzyk wciąż jeszcze był za bardzo elastyczny, ale kończyny coraz lepiej radziły sobie z przenoszeniem dominującego tułowia, potrafiłem też już się podrapać, i właśnie kiedy zamierzałem to zrobić, znienacka wpadł na mnie inny osobnik.

- Witaj, Corpusie Delictusie. – Rzucił w moją stronę. - Mój aparat, choć gryzący jest zbyt słaby, żeby przegryźć się przez skórę człowieka, dlatego chciałbym cię prosić o pomoc w dostawie energii, inaczej nie dam rady złożyć jaja.

Spojrzałem na siebie, nie będąc pewien czy do mnie się zwraca, bo skąd miałem wiedzieć, że jestem właśnie Corpus Delictus, lecz oprócz mnie nikogo tu przecież nie było. A potem przyjrzałem się uważnie temu, który na mnie wpadł. Jego strukturę pokrywały niewielkie, błyszczące łuski. Na końcu dość wąskiego tułowia tkwiły szczeciniaste przysadki odwłokowe, z których, co dało się zauważyć przez ich unoszenie i nieustanne okazywanie mi, był bardzo dumny. Gdyby nie brak trąbki ssącej, uznałbym, że jest osobnikiem atrakcyjnym i reprodukującym się bez pomocy innych (skąd wiedziałem o reprodukcji?)

Próbowałem wydać z siebie jakiś dźwięk, skonstruować logiczną wypowiedź, ale mój otwór gębowy nie wykształcił się jeszcze do końca, i mimo, że go otwarłem, wypuściłem tylko metan pobrany wcześniej z magicznej szklanej kuli. Przy okazji odkryłem, że posiadam czułki, więc zaraz nimi zastrzygłem w przyjaznym geście. Większy osobnik, znudzony nieco moim zachowaniem, machnął kończyną, potarł czułką o czułkę, aż wypadła mała świecąca iskierka, na widok której zaraz popadłem w szczery zachwyt, skutkiem czego ponownie wypuściłem gaz.

- Przestań! – krzyknął przerażony. - Chcesz nas wysadzić w powietrze?

- Wszystko co żyje, umrzeć musi – pomyślałem tylko, bo znowu nic nie udało mi się powiedzieć.

- Chodź – powiedział i uniósł znowu swoje przysadki. – Ten kawałek mięsa jest jeszcze za świeży. Pójdziemy tam, gdzie są larwy i żuki, a na kościach pojawia się przyjemna w dotyku i miękka pleśń. Tutaj jest jeszcze zbyt niebezpiecznie. Nie widzisz? Ten eksponat dopiero zaczyna obrzmiewać. Na skutek rozluźnienia mięśni żwaczowych opadła mu szczęka, a jego zwieracze straciły jędrność, stąd te brunatne wysięki i wydzieliny. Musimy poszukać obiektu bardziej już zaawansowanego w rozkładzie. Na razie zostawmy go innym - do wstępnej obróbki. O! Popatrz, pojawiły się Calliphora vicina, zaraz zaczną składać jaja.

Wytrzeszczyłem oczy, z niedowierzaniem przyjmując to, co mówi, lecz sam nie miałem bladego pojęcia o rozkładzie, on zaś był jedyną poznaną mi dotychczas żywą strukturą, postanowiłem więc wyruszyć w nieznane.

Łuskowaty osobnik od czasu do czasu zatrzymywał się, żeby wyczyścić swe cienkie płytki, ocierał się przy tym o mnie zdecydowanie, lecz nie nachalnie. Początkowo byłem tym nieco zażenowany, z czasem przestało mi to jednak przeszkadzać i przyzwyczaiłem się do tych dziwnych praktyk.

- Najpierw – mówił po drodze – jest trup i lepiej zostawić go innym. Wchodzimy tam, gdzie jest gnicie i doprowadzamy obiekt do mineralizacji, wraz z którą znikamy, to znaczy idziemy dalej. Acha – dodał zatrzymując się na chwilę – jestem Nercus.

Zacząłem zastanawiać się skąd on tyle wie, i dlaczego mi pomaga, ale nic nie przychodziło mi do głowy. Miałem gdzieś to, jak się nazywa. Byłem głodny i fakt, że wrzuciłbym coś do szczęki przysłaniał mi całkowicie obraz rzeczywistości. Spojrzałem nawet na niego, otwierając niby przypadkiem moją ssącą trąbkę, ale tylko zaśmiał się i pomachał przysadką, więc zaraz schowałem ją zawstydzony.

Po chwili zrozumiałem, że jesteśmy na miejscu. W niewielkich, wąskich korytarzach zauważyłem więcej takich pokręconych par jak my. Na twarzy obiektu, który ewidentnie przekroczył poziom krytyczny, i który leżał tylko pozornie nieruchomo, widać było całą masę larw, które błyszczały jak perły; wiły się radośnie pomiędzy dobrze wyeksponowanymi kościami wokół nosa i oczu. Niektóre wykluwały się dopiero w opadłych już nieco oczodołach, inne, bardziej muskularne i żyjące dłużej, gramoliły się oblizując wprost do jelita, z nadzieją, że znajdą tam resztki niestrawionego do końca białka, innego niż ludzkie pochodzenia. Jelita ogólnie były rarytasem, choć niektórzy nasyceni już chyba, woleli w pocie czoła składać jaja tarzając się w miłej i puszystej pleśni. Gdzieniegdzie pałętały się tłuste żuki, które urządziły sobie zjeżdżalnie na łysej czaszce. Pojawiły się też bakterie, ale nikt nie zwracał na nie większej uwagi; nie były niebezpieczne. Wyglądało na to, że trafiliśmy na dobrą imprezę.
Gnijący osobnik falował unoszony siłą miliona małych pokurczów, pracujących dzielnie nad każdym jego fragmentem. Przystanąłem, żeby wsłuchać się w najprzyjemniejszą muzykę - wokół rozlegały się posapywania pełne satysfakcji, dochodził mnie jazgot wwiercających się szczęk, miarowe żucie i głośne ciamkanie, odgłos ssących bez opamiętania trąbek. I ja też rzuciłem się na eksponat z moją trąbką pobierając energię zachłannie, aż zakręciło mi się w głowie. Mój opiekun czekał cierpliwie na swoją kolej. Nie potrafił sam pobierać. Dopiero kiedy się nasyciłem, zacząłem podawać mu pokarm wprost do jego aparatu gębowego. Tymczasem następowała stopniowa destrukcja istoty, która kiedyś była żywa.

- Kiedyś – powiedział torbielowaty osobnik wkręcający się zgrabnie pod paznokieć tuż obok nas – zjadało się wszystko. Tak mawiała moja pra- pra- pra- matka. Zostawało nic, zero, null, żyzna gleba. Dziś trzeba uważać, sprawdzać zanim złamiemy zęby na tytanowych śrubach, amalgamatach czy wypijemy oblepiający czułki silikon. Nie jeden zginął od niedających się strawić a prawie niewyczuwalnych konserwantów, substancji utrwalających smak, nie wietrzejących w przeciągach gazów i nie kruszejących w żadnych fazach rozkładu. Tfu – splunął siarczyście.- Nie mówiąc już o coraz powszechniej stosowanych przez eksponaty antybiotykach, które wykańczają bakterie. Ech – westchnął - Teraz jest ciężej i trwa to dłużej. Zanim się złoży jajo trzeba się przecież zabawić, wyszaleć za wszystkie czasy, zbadać przestrzenie wewnątrz i zewnątrz, zajrzeć do wszystkich otworów, przejść ciało wzdłuż i wszerz. Lecz coraz trudniej wyjść z tego cało! – Brunatno-żółta, sztywna płytka uniosła się nieznaczenie i osobnik zanurzył się powoli w dość miękkiej masie, która kiedyś była palcem.

Zaraz potem wychylił się, położył na plecach i radośnie taplając się w papce kontynuował spokojnie wypowiedź. – Najgorsze są te kolorowe emalie oblepiające paznokieć, nie dość, że gorzkie to jeszcze powodują torsję i wymioty, te z kolei sprawiają, że kończyny nie mogą utrzymać stabilizacji niewielkiej w końcu struktury, więc atakują i często rozrywają swoje własne ciało. Niestety młode osobniki, nie wiedzą o tym, rzucają się na nie, bo w tym natłoku brudu i wszędzie tylko jednego odcienia, nagłe uderzenie koloru jest jak błyskotka pokazywana dziecku. Dlatego gatunek nasz jest zagrożony, a jeśli my istnieć przestaniemy, świat zapełni się niechcianymi bytami, ale kogo to może obchodzić. - Z kawałka złuszczonego naskórka, których pełno walało się wokół, zrobił sobie małą poduszeczkę i umieścił ją sobie pod głową przez co wyglądał zupełnie jak turysta na wakacjach. – Ale, ale pomówmy o plusach – kontynuował. - Trzeba ci wiedzieć, że przytrafiają się smaczki dające kopa, albo rozbudzające wyobraźnię, o ile delikwent przed śmiercią łykał psychotropy, lub odurzał się dożylnie, choć z żył wyparowuje szybciej, wiadomo, żyły się spłaszczają, zapadają i wysychają, więc nie zawsze się zdąży. Nie mniej zdarzają się nam od czasu do czasu kilkutygodniowe imprezy, a ci co trafią na niestrawione resztki psychotropów cierpią później na Syndrom Cotarda1, co jest odczuciem cudownym i nie dającym się z niczym porównać. Ogólnie praca nad tym, co kiedyś było ciałem odbywa się na zmiany, których rytm wyznacza stopień rozłożenia….- Ale ja już go nie słuchałem.

Obróciłem nieznacznie czułki a wraz z nimi oczy i dostrzegłem pięknego osobnika, który w somnambulicznym tańcu biegał po klatce piersiowej, zdając się nie zauważać nas wszystkich. Posiadał trzy pary odnóży i, co podobno dość niespotykane pod ziemią, niewielkie skrzydełka. Jego lekko zielonkawy tułów uwidaczniał przy szalonych obrotach niewielki garb, lecz nie przeszkadzało mu to wcale. Koniec odwłoka miał jaskrawoczerwony.

- Nazywają go Psotnicus Tempanadus – rzekł Nercus widząc moje zainteresowanie. – Posiada charakterystyczne narządy słuchu, umiejscowione nie tylko na pierwszym segmencie odwłoka, lecz również na odnóżach pobierających energię. Jego ciało nie dość, że wytwarza muzykę podczas wchłaniania, ale też jest pierwszym jej odbiorcą. Ale to nie wszystko. Jako jedyny potrafi dobrać się do nie do końca wystygłych myśli eksponatu, chociaż skubaniec nie chce powiedzieć jak.

Psotnicusowi najwyraźniej zakręciło się w głowie i wpadł do zapadniętej pachy, której ostry zapach odurzył go na dłuższą chwilę, a ja, no cóż, zakochałem się. Nie wiedziałem, czy rzucać się w otchłań pachy, czy też pozwolić mu wygramolić się z niej samemu. 

Szukając odpowiedzi spojrzałem na aparat gębowy Nercusa. Prowadził właśnie ożywioną rozmowę z nieznanym mi jeszcze i dość nieciekawie wyglądającym osobnikiem, który rozkładał właśnie swój spermochron, zapraszając przechodzące osobniki do pobrania z niego kropelki. Prowadził przy tym jakiś dziwny wykład, z którego nie wiele rozumiałem, ale Nercus słuchał uważnie przytakując co rusz czułkami.

- …Ponadto przekopaliśmy i strawiliśmy tyle ciał, których dotychczasowy proces odnawiania komórek zatrzymał się ostatecznie, że nie dałoby rady pomieścić ich wszystkich na powierzchni. Niejednokrotnie zdając sobie sprawę z faktu, że ich stan już nigdy nie ulegnie zmianie, szukaliśmy w nich czynnika dość powszechnego wśród nas - duszy. Nigdy jednak, pomimo żywych chęci, nie udało się do niego dokopać, nie znaleźliśmy też żadnych śladów ani cząstek świadczących o jego istnieniu, chociaż, nie można wykluczyć, że dusza owa jest np. wyciągana wcześniej i umieszczana gdzieś, poza nimi. Być może zjadają ją inne egzemplarze, które są dopiero w trakcie procesu funkcjonowania powierzchniowego. Niektórzy uważają, iż odchodzi ona sama, a jeszcze inni, że po prostu ulega znacznej deformacji i rozpada się dużo wcześniej niż ciało, choć w to akurat bym wątpił – są osobniki zaczynające pracę z ciałem dużo wcześniej, i na pewno nie omieszkały by poinformować nas, o tak niecodziennym znalezisku. Stąd eksponaty są dla nas podgatunkiem, formą niedoskonałą, stanowiącą wyłącznie rodzaj pożywienia, tak niezbędnego do reprodukcji.

Pomyślałem, że będzie lepiej jak wskoczę pod pachę i tak też uczyniłem. Znalazłem Psotnicusa pobierającego, a ponieważ towarzyszyły temu zalotne drgania i muzyka roznosząca się jak nocą po jeziorze (skąd wiedziałem, co to jezioro?) odurzony ledwo trzymałem się na kończynach. Nie mogąc dłużej wytrzymać nieznanych mi dotąd wibracji, wskoczyłem ochoczo na Psotnicusa, i poczułem, że jego tułów pokryty jest receptorami, które mają na celu zwabienie innych osobników. W sumie, nie przeszkadzało mi to wcale, a kiedy skończyliśmy kopulować Psotnicus schował swoją jaskrawoczerwoną końcówkę i udał się złożyć jajo. Poszedłem za nim spokojnie słuchając co mówi.

- To chyba samica, choć właściwie można to określić tylko po rozszerzonej miednicy; narządy rozrodcze zdążyły już rozmięknąć, zszarzeć i opaść, więc nie jestem pewien. Zresztą oni jakoś dziwnie się odtwarzają, poprzez zetknięcie dwóch zupełnie różnych płciowo osobników. I nie składają jaj. Jednym słowem - nuda. Gdyby wiedzieli, jak dokładnie zajmujemy się nimi i doprowadzamy do stanu mineralizacji, z pewnością inaczej podchodziliby do reprodukcji, być może nawet by jej zaprzestali. Choć z drugiej strony, wtedy i my, nie moglibyśmy się powielać. Poza tym często wrzucają ich tu wraz z celulozą, którą wymieniają tam, na górze na różne śmieci i odpady, które to znowu gromadzą z dziką namiętnością. Porozumiewają się gestem, głosem oraz mimicznie, ale rzadko kiedy sensownie.

Psotnicus złożył jajo na pleśni, otoczył je brunatną wydzieliną utoczoną z fragmentu odwłoka oraz miękkiej masy, po czym zabrał mnie wprost do mózgu.

Był szary i miękki jak cała reszta, i nie wyglądał jakoś szczególnie interesująco, ale Psotnicus zasugerował pobranie szyszynki, która w warunkach powierzchniowych zajmuje się produkcją snu. Była dość niewielka i niesamowicie smaczna. Zmęczony konsumpcją ułożyłem się wygodnie na zwoju kory czuciowej i głęboko zasnąłem. Zdawało mi się, że osiągnąłem stan równowagi termicznej z otoczeniem, że wyszedłem z siebie, i znalazłem się w uchu osobnika poruszającego się na dwóch kończynach, z którym to udałem się na górę, choć po przebudzeniu dowiedziałem się, że to wyłącznie Urojenie Capgrasa2, które zdarza się dość często, po spożyciu szyszynki osobnika mocno otłuszczonego. Nade mną stał Nercus, starając się wytłumaczyć mi, jak bardzo jest głodny, i że czas najwyższy, abym podał mu kilka kropel energii. Psotnicusa nie było w pobliżu.

Całkowicie już obudzony, usiadłem i spojrzałem na siebie. Mój pancerz nabrał w końcu właściwej twardości, potrafiłem też już swobodnie komunikować, ale właściwie nie odczuwałem takiej potrzeby. Wszystko wokół było konkretne, logicznie poukładane i proste, no może oprócz tego osobnika, który zaskoczył mnie swoim chaotycznym wyglądem i poraził brakiem tępego zdecydowania w kwestii co dalej. Dalej bowiem nie ma nic, to znaczy dalej czeka kolejny eksponat, a potem kolejny….

Przypisy:
1 Sydrom Cotarda – przekonanie, że się nie żyje.
2 Urojenie Capgrasa – przekonanie, że zostało się zamienionym na obcego

Z opowieści Indianina Hawka, funkcjonariusza policji w Twin Peaks, dowiadujemy się o legendzie, w którą wierzą rdzenni mieszkańcy miasteczka. Dusza po śmierci opuszcza ciało i musi odbyć trudną wędrówkę, zanim osiągnie wieczne szczęście. Motyw drogi pełnej niebezpieczeństw i nieprzyjemności jest wspólny prawie wszystkim rdzenno-amerykańskim mitologiom. Utrudnienia w drodze do celu przybierają różne formy, mogą to być kąsające węże, wąskie przejścia, przytłaczające ciężary, przepaści. U Lyncha jest Czarna Chata – miejsce przerażające, gdzie spotyka się swój własny cień i dusze swoich bliskich w zmienionej formie, kpiące, rozgoryczone, złośliwe. Jest to próba, którą nie każdy przechodzi pozytywnie. Ci, których ogarnie strach pozostaną tam, uwięzieni na zawsze. To stamtąd pochodzi Bob, który po opuszczeniu ciała Lelanda wraca do Czarnej Chaty, aby wkrótce znowu ją opuścić w ciele kogoś, kto odważył się sprzeciwić złu i wejść tam, gdzie jeszcze nikt żywy nie dotarł. Miejsce to bardzo przypomina nam piekło, widzimy tam duszę Laury Palmer, która krzyczy i zwija się z bólu, zmieniające się twarze różnych, nieżyjących już osób, ogień i odrażającego Boba. To, co dzieje się w Czarnej Chacie kojarzy nam się ze snem, bo zauważamy wiele elementów typowych dla procesu tworzenia się marzeń sennych. Postacie, które w nich widzimy, często zamieniają się w kogoś innego, w dodatku wszystkie ich rozmowy i wypowiedzi (a także to co my sami mówimy) są niespójne, niezrozumiałe i nielogiczne. Interpretując ich treść, nigdy nie traktuje się jej dosłownie, ale symbolicznie. Ponadto, pomiędzy stanem snu a śmiercią, (czyli momentem, w którym dusza faktycznie przenosi się w zaświaty) istnieje dużo podobieństw, śpiąc wyglądamy jak nieżywi i odwrotnie, a nasza świadomość w obu przypadkach szybuje gdzieś w nieznanych przestworzach.

Przeciwieństwem miejsca cierpienia i strachu jest Biała Chata. Znamy ją z opowiadań Hawka i Windoma Earla, oraz ze snu Majora Briggsa.

„Dawno temu był sobie zakątek wielkiego dobra, zwany Białą Chatą. Jelenie swawoliły tam pomiędzy radosnymi, wesołymi duchami. W powietrzu unosiło się brzmienie niewinności i szczęścia. Krople deszczu były niczym słodki nektar, wypełniający serce pragnieniem życia, prawdy i piękna. Krótko mówiąc – było to paskudne miejsce, cuchnące cierpkim fetorem cnoty, przesiąknięte modlitwą klęczących matek, kwileniem niemowląt, głupotą młodych i starców, zmuszanych bez powodu czynić dobro (…)”

Jest to miejsce jasne, czyste i spokojne, ostateczny cel wędrówki duszy ludzkiej. Tam właśnie chciał udać się Cooper, jednak w pogoni za Windomem Earle’m i porwaną Annie trafił do Czarnej Chaty. Otóż to, oba miejsca są blisko siebie, prowadzi do nich ta sama brama znajdująca się w gąszczu lasu, zwanego nie bez powodu Ghostwood. Miejscem pośrednim pomiędzy Chatami jest Czerwony Pokój – poczekalnia.

Bardzo ciekawe jest to, że pomimo wyraźnej opozycji pomiędzy Czarną i Białą Chatą, obie znajdują się w tym samym miejscu. Alice Kuzniar stawia  nawet tezę, że są tym samym. Otwarcie się bramy do obu miejsc zwiastuje pohukiwanie sów. „Sowy nie są tym, czym się wydają” – to wskazówka, którą chyba najciężej rozgryźć bohaterom, a zarazem motto całego filmu. Czym więc są? Od wieków ptaki te są symbolem ciemności, uchodzą za stworzenia widzące to, co niewidzialne, umożliwiają przeniesienie się w „inny wymiar”. Są zwiastunem i symbolem transformacji. W Twin Peaks znajduje się także jaskinia zwana Owl Cave, w której to bohaterowie odnajdują wyrytą w skale mapę do Białej i Czarnej Chaty. Słyszymy sowy zarówno przed tajemniczym porwaniem majora Briggsa, jak i przed przedostaniem się Coopera do zaświatów.

Agent po wkroczeniu w nieznane (a może znane, lecz jedynie ze snów), spotyka w poczekalni zarówno dobrego Olbrzyma, jak i Karła, czyli dwóch przewodników, którzy wprowadzali go w inny świat. Karzeł w jego snach mówi – „Tam skąd pochodzimy, ptaki śpiewają piękną pieśń, a w powietrzu zawsze rozbrzmiewa muzyka” – po czym zaczyna tańczyć. Możemy więc wnioskować, że zarówno on, jak i Olbrzym, pochodzą z miejsca przyjemnego i spokojnego – z Białej Chaty, pełnią jednak funkcję drogowskazu dla dusz, które trafiają do zaświatów, są pomocą i towarzystwem w poczekalni.           

Sen majora Briggsa – wracamy tam, skąd pochodzimy?

Zaświaty w Twin Peaks to nie tylko miejsce, do którego dusza człowieka udaje się po śmierci. Wizja majora Briggsa zmusza do refleksji nad kwestią pochodzenia istnienia, miejsca, gdzie wszystko się zaczyna.
 
„Siedziałem na werandzie rozległej budowli o fantastycznych kształtach. Marmurowe powierzchnie jaśniały od wewnątrz przedziwnym blaskiem. Znałem to miejsce – urodziłem się w nim i wychowałem. Ale powracałem tam po raz pierwszy… do najgłębszych źródeł mojego istnienia. Z radością zauważyłem, że dom był świetnie utrzymany. Dobudowano wprawdzie kilka pokoi, ale na tyle dyskretnie, że zachował się charakter budowli i nie było widać zmian. Usłyszałem pukanie do drzwi, mój syn stał za nimi. Szczęśliwy i wolny od trosk. Żył w radości i harmonii. Padliśmy sobie w objęcia, nic już nas nie dzieliło, byliśmy w tym momencie jednością(…)”

Opis w pewnym sensie zgadza się z tym, co widzimy po przejściu Coopera do innego świata. Jest mnóstwo jednakowych pokoi, marmurowe podłogi lśnią… Biała Chata kojarzy nam się przede wszystkim z bielą, ale prawdopodobnie jest to celowym zmyleniem, żeby każdy mógł dokonać własnej interpretacji. Sen majora jest niewątpliwie bardzo osobisty, ale roztacza wizję miejsca pochodzenia człowieka. Wedle tej koncepcji, istnienie zaczyna się poza światem, następnie przybiera ludzką formę, by po jej porzuceniu wrócić tam, skąd przybyło. Idąc dalej w tym kierunku, możemy dojść do wniosku, że każdy człowiek przynależy do którejś z sił (predestynacja?), w zależności od miejsca, z którego się wywodzi. To z kolei tłumaczyłoby, dlaczego niektórzy ludzie są źli i dobrze im z tym. Tu należy się zatrzymać. Nie może tak być, skoro mówiliśmy o próbie, jaką dusza przechodzi po śmierci. Należy więc wysnuć wniosek, że ktoś pochodzący z Czarnej Chaty też ma szanse na zbawienie, tak samo jak dusze wywodzące się z Białej Chaty mogą być potępione. Te, które mają zaszczyt dostąpić nieba osiadają tam i egzystują w szczęściu i spokoju, natomiast dusze piekielne szukają ucieczki, poprzez nawiedzanie ludzi i przejmowanie ich ciał. Porzucając jedną powłokę, szukają następnej, bo bez niej są skazane na przebywanie w Black Lodge. Na przykładzie Boba widzimy, jak podstępnych metod używa zły duch, by przejąć czyjeś ciało i dokąd wraca po jego opuszczeniu.

Człowiek w starciu ze złem

W produkcji Lyncha bardzo łatwo zauważamy motyw odwiecznego konfliktu dobra ze złem. Agent FBI przybywa do miasteczka, aby rozwiązać sprawę zagadkowego morderstwa, ale wydarzenia przybierają całkiem inny obrót i stróż prawa staje się rycerzem walczącym z siłami zła. Cooper to postać bardzo wymowna, człowiek dobry w każdym calu, uduchowiony, pokorny, wytrwały… Odkrywając straszną prawdę nie wycofuje się, ale konsekwentnie idzie naprzód, wprost do paszczy lwa, wiedząc, że może już nie wrócić. Jego inteligencja w połączeniu z otwartością na metafizykę może czynić cuda, lecz nie w tym przypadku. Agent wprawdzie wraca z wędrówki po zaświatach, ale nie jest już sobą – jego dusza oddzieliła się od ciała na zawsze. Jedna część pozostaje uwięziona w innym wymiarze, a druga opuszcza go jako nowa szata Boba. Kiedy bliżej się przyjrzymy, nasz bohater sam zgodził się na taką ofiarę, w zamian za uwolnienie Annie Blackburn. Wprawdzie obietnicę złożył Earle’owi, ale ten nie miał prawa, aby żądać duszy Coopera. Celem życia Windoma było odnalezienie tego tajemniczego miejsca, zwanego Czarną Chatą, chciał poskromić demony i zaprowadzić na świecie, a także w zaświatach, swój własny porządek. Nie przypuszczał, że spotka go kara za zarozumiałość i brak pokory. Bob spalił go żywcem, dając nam do zrozumienia, że tacy jak on, są nic nie warci. Czy istnienie Earle’a dobiegło tym sposobem końca? Możemy się domyślać, że tak, a to byłoby wyjątkiem świadczącym o tym, że Bob, jako demon ma znacznie większą władzę niż tylko możliwość wcielania się w ludzkie ciało. Może decydować o usunięciu ze swojego świata kogoś, kto nie zasługuje nawet na piekło.

Koncepcja życia pozagrobowego, przedstawiona w serialu i filmie o miasteczku Twin Peaks, jest niewątpliwie bardzo twórcza i oryginalna. Wprawdzie możemy dostrzec w niej pewne podobieństwa do wierzeń rdzennych mieszkańców Ameryki, dotyczących wędrówki duszy po śmierci, chrześcijańskiego trójpodziału zaświatów oraz elementów z wielu innych religii i tradycji, jednak są to tylko inspiracje tworzące grunt pod własną interpretację. Lynch czerpiąc z różnych źródeł stworzył nowy mit zaświatów, który wydaje się być tak wiarygodnym, jak inne, starsze koncepcje. Wizja autora umiejscawia świat duchów bardzo blisko człowieka, bo każde małe miasteczko może być takim Twin Peaks, kryjącym w sobie tajemniczy wymiar. Przedstawione wydarzenia uczą nas, że lepiej nie zadzierać z siłami nadprzyrodzonymi, tylko zająć się swoimi, przyziemnymi sprawami. Zła nie da się wymazać ze świata, bo jest jedną z dwóch przeciwstawnych sił, które pochodzą z innej przestrzeni, górującej nad światem ludzkim i nie mogłyby istnieć bez siebie nawzajem. Ten drugi wymiar jest zamknięty dla żywych, jednak po śmierci każda dusza udaje się tam, aby przejść swoją próbę, niezależnie od tego, jakim było się człowiekiem. Zaświaty mają strukturę labiryntu i rządzą się tymi samymi prawami co sny. Skoro wracamy tam, skąd pochodzimy, a taką właśnie sugestię daje nam Lynch, to w czasie snu nasza dusza wędruje po miejscach dobrze nam znanych, jak mówi major Briggs – po najgłębszych źródłach naszego istnienia. Lynchowska wizja potwierdza rozdźwięk pomiędzy duszą, a ciałem, przedstawiając je jako dwa niezależne od siebie elementy, połączone ze sobą na pewien czas i żyjące własnym życiem, czego dowodem są właśnie sny. Przykład Pieńkowej Damy pokazuje nam, że ludzie uważani za dziwaków, czy wariatów, są bardziej wrażliwi na nadprzyrodzoność i nie musi być to ich wymysł, a właśnie im dane jest być bliżej poznania tajemnicy. Szaleństwo nie jest więc chorobą psychiki, lecz raczej świadomością rozumu o pochodzeniu duszy i prawdzie na temat własnego istnienia, co dla większości ludzi pozostaje nieuświadomione. Po obejrzeniu Twin Peaks zaczynamy wierzyć w to, że otaczający nas świat kryje w sobie wiele tajemnic, niedostępnych dla ludzkiego oka. Tak naprawdę, to sami nic o sobie nie wiemy. Nie mamy pojęcia skąd się wzięliśmy i jaki będzie nasz koniec. Co czeka nas po śmierci? Odwieczna zagadka dalej pozostaje nierozwiązana.

---

W wielu kulturach traktuje się świat, jako miejsce przebywania zarówno ludzi, jak i duchów. Zmarli towarzyszą żyjącym na co dzień, pomagając w prowadzeniu domu, wychowywaniu dzieci czy utrzymywaniu ogrodów. Nie zawsze jednak duchy są pomocne, często szkodzą i czynią zło, bo za życia nie byli dobrze traktowani przez bliskich lub całą społeczność. Także współcześnie wierzy się w istnienie duchów, powszechnie znane są historie o nawiedzonych miejscach, domach samobójców czy ofiar morderstw i rzezi. Boimy się w nich przebywać, bo jakaś zbłąkana dusza może wyrządzić nam krzywdę. W Twin Peaks jest trochę inaczej, aczkolwiek można dostrzec pewne podobieństwa. Dobre duchy bytują w świecie ludzkim, ale nie bezpośrednio. Widzimy to na przykładzie ich komunikowania się z Cooperem, jego wizje miały miejsce w stanach uśpionej świadomości – podczas snu, głębokiego zamyślenia, czy kiedy postrzelony wykrwawiał się na podłodze hotelowego pokoju. Z kolei złe duchy mogą przebywać w świecie materialnym tylko poprzez wcielenie się w człowieka, czyli opętanie. Demon uwalnia się ze świata metafizycznego i przejmuje ciało Lelanda Palmera, ojca Laury. Każe mu zabijać i krzywdzić, bo pragnie krwi. Czasem ujawnia swoją twarz, budzącą odrazę i strach w ludziach, którym dane jest go widzieć. Śmieje się słysząc krzyk, napawa się szaleńczym, wręcz obłędnym strachem ofiar, zabija dla przyjemności. Nic nie może go powstrzymać, bo kryje się w ciele znanego i szanowanego mieszkańca miasteczka, maskując się w taki sposób, aby pozostać niezauważonym.

Równocześnie dowiadujemy się o innym złym duchu, który także opętał człowieka i razem z Bobem zbierał krwawe żniwo. Coś sprawiło jednak, że się zmienił, można powiedzieć że się nawrócił i od tej pory był dobry. Nawrócony demon ukazuje się Cooperowi we śnie jako Jednoręki Mężczyzna i tłumaczy, jak do tego doszło.

„Ja także zostałem dotknięty przez diabła. Miałem tatuaż na lewym ramieniu… Ale kiedy ujrzałem twarz Boga, zmieniłem się. Odjąłem sobie całą rękę. Mam na imię Mike, on zwie się Bob."

Tatuaż, o którym mowa, to słowa Ogniu krocz ze mną, będące czymś w rodzaju znaku rozpoznawczego demonów, ich modlitwą czy zaklęciem, z którym się identyfikują.

Dzięki pomocy ze strony „dobrych sił” Bob zostaje zdemaskowany, jednak czym jest schwytanie i uwięzienie dla tak potężnej siły? Przed ucieczką demona i śmiercią Lelanda, dowiadujemy się całej prawdy o tym, w jaki sposób zdołał on wedrzeć się do wnętrza nieszczęśnika. Miało to miejsce wiele lat temu, gdy ten był jeszcze małym chłopcem i zobaczył Boba we śnie.

 „Chciał się ze mną pobawić… Otworzył mnie, zaprosiłem go i wszedł do środka, potem nie wiedziałem już kiedy wchodził, a kiedy wychodził…Chciał ofiar, aby oni mogli je wykorzystać tak, jak mnie.”

Przebiegły duch dostał więc nieświadome przyzwolenie na zamieszkanie w człowieku, wykorzystał naiwność małego dziecka, aby przejąć jego ciało i duszę. Wyłania się tutaj specyficzna teoria o pochodzeniu zła. Wiara w duchy, wchodzące w człowieka i zmuszające go do strasznych czynów jest zdecydowanie lepsza do przyjęcia, niż opowieść o mężczyźnie, który z własnej woli gwałcił swoją córkę latami i w końcu ją zabił.

Twórcy, czy to filmów czy książek, jak i innych dziedzin wymagających poruszenia swojej wyobraźni i wybrania tematu przewodniego dzieła, od niepamiętnych czasów inspirowali się tym, co nie do końca jasne, racjonalne, wytłumaczalne. Choroba psychiczna to zjawisko zarówno przerażające, jak i niezrozumiałe, zmieniające człowieka w niewolnika własnej, chorej psychiki. Filmografia dotycząca tego problemu jest bardzo bogata i można rozróżnić dwie główne tendencje w przedstawianiu choroby psychicznej. Pierwsza z nich przedstawia chorobę psychiczną jako coś, co może przydarzyć się każdemu. Uczy jak z nią żyć, jak walczyć i pomagać innym ją pokonać. Pokazuje też, jak ważna jest pomoc ze strony otoczenia, aby chora osoba mogła wyzdrowieć. W opozycji do tej tendencji stoi wizja choroby psychicznej, która zmienia człowieka w potwora. Tutaj kłania nam się kino grozy, gdzie obok duchów i sił nadprzyrodzonych królują psychopaci. Pierwsze filmy grozy wykorzystywały właśnie postaci psychopatycznych morderców w celu nastraszenia widza. Jednym z takich filmów jest Psychoza, autorstwa mistrza kina grozy, Alfreda Hitchcock’a. Norman Bates może uchodzić za pierwowzór mordercy – psychopaty, ojca wszystkich swoich licznych i jeszcze bardziej przerażających, następców. Jest on przykładem człowieka, którego czyny mają swoje korzenie w dzieciństwie i młodości, człowiekiem któremu nikt nie pomógł wtedy, kiedy był na to czas. Psychoza to film w którym niczego nie da się wyjaśnić, wszystko dzieje się samo, świat pełen jest chaosu, a ludzkie czyny kierowane emocjami niosą za sobą nieodwracalne skutki.

Norman Bates to właściciel motelu na odludziu. Mieszka w pięknym domu obok, wraz ze swoją chorą matką. Jest przystojny, dobrze wychowany, uśmiechnięty i życzliwy. Żyje skromnie, gdyż jak sam mówi, motel nie przynosi prawie żadnych zysków. Co dolega właścicielowi Bate’s Motel? Na pierwszy rzut oka nic groźnego. Poznajemy go kiedy Marion, późniejsza ofiara Normana, trafia do motelu w ulewną noc. Widzimy go jako młodzieńca odrobinę nieśmiałego, ale sympatycznego. Jest gościnny, rozmowny, oferuje kolację. Stopniowo dowiadujemy się o nim coraz więcej, poprzez odgłosy kłótni dobiegające z domu naprzeciwko poznajemy jego zgorzkniałą matkę, która nie życzy sobie obecności innych kobiet w życiu jej i syna. Norman wraca zmieszany, zawstydzony i podejmuje rozmowę z Marion. To matka jest powodem, dla którego nie może opuścić tego odludnego, smutnego miejsca. Podczas sceny w gabinecie motelu, czyli rozmowy Normana z Marion, sporo możemy zauważyć. Na ścianach wiszą wypchane ptaki, otaczające zewsząd parę rozmówców. Wypychanie ptaków to hobby Normana, jak sam się przyznaje. Widzimy na ścianach sporo obrazów i wszystkie przedstawiają sceny legendarnych gwałtów. Na delikatną sugestię Marion, o umieszczeniu matki w „specjalnym” miejscu dla dobra jej i Normana, mężczyzna reaguje złością. Ten wybuch emocji jest czymś, co nas niepokoi, zaczynamy przeczuwać, że ta rozmowa nie zakończy się romantycznie.

Mężczyzna uspokaja Marion, że jego matka jest nieszkodliwa, zupełnie jak te wypchane ptaki, a napady złości zdarzają się każdemu. Sytuacja Normana budzi w nas współczucie, ale z tego co mówi on sam wynika, że jest mu z tym dobrze i nic nie chce zmieniać. Nienawidzi tego, co choroba uczyniła z jego matką, ale nie umieści jej w zakładzie. Powoli wyłania się obraz chłopca ubezwłasnowolnionego przez matkę, uległego, niezdolnego do podjęcia własnej decyzji i rozpoczęcia własnego, dorosłego życia. Norman nie jest jeszcze starym kawalerem, jednak wszystko wskazuje na to, że nim będzie. Jego matka nie zaakceptowałaby innej kobiety w ich domu, a zdanie matki dla Normana jest świętością. „Najlepszym przyjacielem chłopca jest jego matka”[1], mówi. Widzimy już oznaki tego, że coś jest z nim „nie tak”. Widzimy to oczami Marion, która po tej rozmowie nigdy już nie ujrzała Normana.

Tak naprawdę nie wiemy, co było przyczyną choroby Normana. Możemy jedynie domyślać się, analizując jego zachowania i to, co jest wiadome w filmie. Wiemy, że Norman jeszcze jako nastolatek stracił ojca, który niebawem został zastąpiony przez obcego mężczyznę, nowego partnera jego matki. Chłopak w porywie agresji zabił oboje, a wyrzuty sumienia sprawiły, że odkopał zwłoki matki i „przywrócił” ją do życia. Nie wiemy czy to, jak później naśladował swoją matkę, było prawdą o niej czy tylko imaginacją syna, powstałą w skutek traumy z dzieciństwa wiążącej się z utratą ojca. Paula Maranz Cohen w swojej książce Hitchcock – the Legacy of Victorianism poświęca uwagę kwestii matki w Psychozie.[2] Wskazuje nam fakt, że w latach po II wojnie światowej wizja matki uległa w Ameryce przeobrażeniu w niebezpieczny twór. Matka miała bezwzględną kontrolę nad życiem dziecka, nawet kiedy stawało się już dorosłe i zdolne do decydowania o samym sobie. Jej wszechobecność, wszechwiedza i krytyka utrudniały w znacznym stopniu osiągnięcie pewnego poziomu dojrzałości, okaleczały dziecko, które samo nie wiedziało co ma czynić i tłumiło własne pragnienia tylko dlatego, że nie chciało sprzeciwiać się matce. To z kolei prowadziło do poważnych zaburzeń psychicznych. Masowość tego zjawiska może przemawiać za tym, iż tak samo mogło się stać z Normanem i jego matką. Być może po śmierci męża kobieta przelała wszystkie swoje uczucia na syna, skupiła na nim swoją miłość i uwagę, stając się jedyną kobietą w jego życiu. Norman przywykł do tego i zaczął darzyć ją tym samym „chorym” uczuciem, ale wtedy pojawił się obcy mężczyzna. To doprowadziło chłopaka do szału i stało się przyczyną morderstwa, jakiego się dopuścił. Emocje minęły i narodziły się wyrzuty sumienia oraz strach, chęć przywrócenia matki do życia. Od tego momentu Norman ma dwie osobowości, matka odrodziła się w nim i jest taka, jaką on chce żeby była – zazdrosna, zgorzkniała, nadopiekuńcza, zabiegająca o względy syna. Norman rozmawia z nią, przekonuje, sprzecza się, a wszystko jest tak realne, że nie podejrzewamy, iż matka to jedynie wyschnięty szkielet starej kobiety. Potrafi mówić jej głosem, podczas kłótni dobiegającej z domu Bates’ów słyszymy ewidentnie kobiecy głos. Jak zauważa Krzysztof Loska, hobby Normana jest dla niego zastępstwem aktywności seksualnej.[3] Chłopak chcąc stłumić w sobie popęd wypychał ptaki, a po ich ilości możemy stwierdzić, że nie był to najlepszy sposób na zaspokojenie. Zresztą sam Norman przyznaje, że to więcej niż hobby, bo wypełnia cały jego wolny czas. Dwie osobowości chłopaka doskonale widać w scenie zamordowania Marion i odkrycia zbrodni przez Normana. Na jego twarzy maluje się prawdziwe przerażenie, zdziwienie. Mamy wrażenie, że zaraz wykrzyknie –Mamo, co ty zrobiłaś! Przez chwilę nie jesteśmy pewni co stanie się dalej, mamy nadzieję, że Norman zadzwoni na policję, jednak on zaczyna pozbywać się śladów zbrodni popełnionej przez matkę. Dalej trwamy w przekonaniu, że stara kobieta, której jeszcze ani razu nie widzieliśmy w filmie, naprawdę istnieje, a do tego jest niebezpieczna i może zrobić krzywdę swojemu synowi, który maskuje ślady jej zbrodni.